Erwin Olaf

Zelfportret

Erwin Olaf (1959–2023) was een Nederlands fotograaf en een voorvechter voor homo-emancipatie.

In de jaren tachtig verhuisde Olaf naar Amsterdam, waar hij bekendheid verwierf met zijn fotografie van het Amsterdamse uitgaansleven, onder meer in de iconische club RoXY. Zijn werk uit deze periode kenmerkt zich door een uitgesproken stijl, vaak met gebruik van naakt, die aanvankelijk als provocerend werd beschouwd. Hij ontwikkelde zich tot een van de bekendste fotografen van Nederland met wereldwijde erkenning.

Na zijn middelbareschooltijd ging Olaf naar de School voor Journalistiek in Utrecht. Hij koos voor de richting fotograferen. Hij fotografeerde hier voor de schoolkrant. Na zijn studie liep hij stage bij fotograaf André Ruigrok en begon hij met het maken van reportagefoto’s, ook in het Amsterdamse uitgaansleven.
Na zijn afstuderen in 1980 verhuisde Olaf naar Amsterdam en richtte hij zich aanvankelijk op documentaire fotografie. Nadat hij in 1983 in contact was gekomen met Robert Mapplethorpe en Paul Blanca ontwikkelde hij zich tot fotograaf van geënsceneerde zwart-witbeelden en maakte hij in de jaren tachtig de series Squares (1984–1990) en Chessmen (1988).
In deze scènes portretteerde hij, naast modellen en zichzelf, bejaarden en kleine en dikke mensen, vaak in bondage-kleding en naakte poses. 

In 1985 verscheen zijn eerste fotoboek, Stadsgezichten van Erwin Olaf en fragmenten uit: Het Amsterdamse dromenboek van Guus Luijters. Een groot deel van zijn vroege werk werd opgenomen in het boek Joy uit 1993. Voor de serie Chessmen ontving hij in 1988 de prijs voor jonge Europese fotografen. Door zijn veelvuldige gebruik van naaktfotografie en zijn indringende portretten van het Amsterdamse nachtleven werd zijn vroege werk vaak als provocerend ervaren.
Naast werk voor grote commerciële opdrachtgevers maakte Olaf in de jaren negentig een aantal vrije series.

Na de fotoserie Separation (2003) veranderde de toon van zijn werk. Thema’s als kwetsbaarheid en eenzaamheid kwamen centraal te staan in zijn series. De hoogste prijs die ooit voor een foto van Olaf op een veiling is betaald, bedraagt 27.168 euro. Het bedrag werd in New York in oktober 2009 geboden op de foto Hope 5.

In 2010 was Olaf een van de zes gasten in het televisieprogramma Zomergasten van de VPRO.
Tijdens een foto-opdracht van COC Nederland kwam Olaf in contact met de choreograaf Hans van Manen. Ze bleven daarna bevriend en ter ere van de negentigste verjaardag van Van Manen maakte Olaf een fotoserie.
Olaf maakte meerdere malen portretten van de koninklijke familie.

Olaf kreeg brede erkenning voor zijn autonome en commerciële werk. Zijn oeuvre werd internationaal onderscheiden met onder meer een Lucie Award. In Nederland werd hij bekroond met de Johannes Vermeerprijs in 2011, de hoogste staatsprijs voor de kunsten, vanwege zijn innovatieve bijdrage aan de fotografie.

“Hij is een van de belangrijkste fotografen van het laatste kwart van de 20ste eeuw. Niet alleen omdat hij de homo-emancipatie een gezicht heeft gegeven, ook omdat zijn werk diep is geworteld in de visuele Nederlandse kunst”.
 Taco Dibbits, directeur van het Rijksmuseum Amsterdam.

Olaf overleed op 20 september 2023 vrij plotseling op 64-jarige leeftijd nadat hij een paar weken daarvoor een longtransplantatie had ondergaan.