Ploeg Schilders

Alida Jantina Pott ( 1888 – 1931) was beeldend kunstenaar en lid van de Groninger Kunstkring De Ploeg. Alida Pott werd in Groningen geboren. Ze studeerde aan de Academie Minerva en daarna aan de Haagse Tekenacademie. In 1912 studeerde ze af als tekenlerares en keerde naar Groningen terug. In 1914 ging ze werken als tekenlerares aan de Kweekschool voor onderwijzeressen. In 1922 trouwde ze met George Martens. Ze overleed in 1931 aan een longziekte.

Alida behoorde tot de eerste Ploegleden. Voor de prijsvraag ‘een eenvoudig tekenend symbool’ te ontwerpen voor de nieuwe vereniging, kwam ze met het winnende ontwerp. Vanaf 1919 vormt een gestileerde P het beeldmerk van ‘De Ploeg’. Ze vervulde verschillende bestuursfuncties en ze was van 1919 tot 1921 secretaris. Tot 1922 behoorde ze met haar werk tot de vaste vertegenwoordigers op de Ploegtentoonstellingen in de zalen van Pictura of bij Kunsthandel Ongering. De expositie van het najaar van 1925 was de laatste waaraan ze deelnam.

Alida werkte in verschillende stijlen ‘variërend van nauwkeurig uitgewerkt en traditioneel realisme tot een vlak-decoratieve stijl, waarin de doorwerking van verschillende stromingen van de avant-garde zichtbaar was. Pott leefde in verschillende werelden. Ze verwerkte ook Japanse kunst en liet de moderne tendensen in haar werk toe, nog voor de andere Ploegers het expressionisme of het constructivisme hadden ontdekt. Ze beheerste vrijwel alle technieken, maar haar aquarellen laten het meest het uitgesproken ‘Pott-handschrift’ zien.

Een bijzonder onderdeel van haar werk wordt gevormd door collages. Timmer (2004, 60-62) beschouwt deze als ‘een stellingname ten opzichte van de expressionistische wind die door ‘De Ploeg’ waaide’. Vermoedelijk was ze geïnspireerd door de dadaïstische collages van Kurt Schwitters.

Zoals veel Ploegschilders was Pott ook actief op het gebied van vormgeving en kunstnijverheid. Ze beschilderde houten spelden met constructivistische motieven en tekende dessins voor wand- en tafelkleden.

Binnen ‘De Ploeg’ nam Alida Pott een bijzondere plaats in. Haar werk kan niet zonder meer worden ondergebracht bij het typische Ploeg-expressionisme of constructivisme. Wel was er sprake van een uitwisseling van ideeën met haar man George Martens, hoewel niet gesproken kan worden van een sterke artistieke verwantschap. Daarvoor liepen hun karakters te veel uiteen. Met Jan Gerrit Jordens deelde ze de fascinatie voor bomen.

Na haar dood werd het werk van Alida Pott bewaard door Georg Martens. Slechts zelden was het in de decennia daarna in het openbaar te zien. Op de binnenplaats van het Noordelijk Scheepvaartmuseum ligt de tjalk Alida van George Martens, die vernoemd is naar zijn eerste vrouw Alida Pott.

De Groninger Ploeg

Alida Pott
Arie Zuidersma
Ekke Abel Kleima
George Martens
Jan Altink
Jannes de Vries
Johan Dijkstra
H.N. Werkman

1 2 3 ►

In 2002 werd ons een kans geboden om werken van o.a. Wobbe Alkema tentoon te stellen in onze galerie De Verbeelding te Saaksum. Het toeval wilde dat de zoon van Wobbe Alkema, Henk Alkema, ook in Saaksum woonde. Hij bezocht regelmatig onze galerie, Wij praatten veel over kunst en op een gegeven moment liet hij weten dat hij het leuk zou vinden als zijn collctie van zijn vader en sommige ploegleden bij ons tentoongesteld kon worden. Hij was een paar keer benaderd door andere galeries en musea, maar hij voelde er niets voor om de collectie bij hen tentoon te stellen. Om de een of andere reden gunde hij het ons, natuurlijk ook omdat onze galerie sinds kort in zijn dorpje stond. Iedereen was verbaasd dat wij nog niet eerder vertoonde werken van Wobbe Alkema zouden exposeren. Een hele eer!

Een unieke expositie met werken van verschillende Ploeg-leden, periode 1924 tot 2002, o.a: Wobbe Alkema, Johan Faber, Geert Kramer, Ekke Kleima, Hendrik de Vries, Jan van der Zee, Herman Nijkamp en Adje Martens. Uiteraard waren niet alle werken te koop, maar er was enorm veel belangstelling en er werd veel verkocht.

1 2 3 ►

Jan Altink (1885-1971) stamde uit een veehoudersgezin en kreeg zo zijn voorkeur voor het plattelandsleven mee. Hij volgde de Minerva in Groningen tot 1907.

In 1915 begon hij met Berend Barlinckhoff aan de Visserstraat in Groningen het reclamebureau “Barlinckhoff en Altink Decorateurs en Teekenaars”. Hij maakte onder meer reclamewerk voor de warenhuizen van Vroom & Dreesman in Zwolle en Meppel, die door het mede Ploeglid Hendrik Werkman werden gedrukt.

Hij was een van de oprichters van de Groningse kunstenaarsgroep De Ploeg. De naam is bedacht door Jan Altink. Hij wilde de Groninger kunst gaan “ontginnen” en dacht daarbij aan het omwoelen van aarde. Hierbij is een ploeg nodig, vandaar de naam.

Beïnvloed door Jan Wiegers nam hij het heftiger kleurenpalet van het expressionisme over, toch emotioneel ingetogen verbonden blijvend aan het Groningse landschap. Vanaf 1934 werd hij leraar aan de Groningse Academie. Tot zijn leerlingen horoden o.a. Marten Klompien, Wietse Hoving, Siep van den Berg en Ruurd Elzer .

Kenmerkend voor Jan Altink is zijn grote voorliefde voor het buiten werken. Het maakt hem meer dan enig ander Ploeglid de “landschapsschilder van de kunstkring bij uitstek”. De soms spontaan ontstane, scherp waargenomen en raak weergegeven was- en olieverfportretten tonen aan dat hij ook dat motief ten volle beheerste. Hij was een trefzekere tekenaar, die niet meer vastlegde dan nodig was. Als graficus liet hij een belangrijk oeuvre na, waarin de etsen en de litho’s een prominente plaats innemen.

1 2 ... 4 ►

Johan Dijkstra (1896– 1978) geldt als een van de belangrijkste Groninger kunstenaars van de twintigste eeuw.

In zijn atelier aan de Spilsluizen, ontworpen door zijn vriend en architect (en beroemd voetballer) Evert van Linge, verdiende hij zijn eerste brood met het vervaardigen van illustraties en reclamekunst. Hij was ook boekbandontwerper en ontwerper van ex libris.

Met Jan Altink was hij in 1918 oprichter van Groninger Kunstkring De Ploeg. Pas in 1924 gaf hij zich over aan het expressionisme. Johan en zijn vrouw Marie raakten via De Ploeg bevriend met schrijver en dichter Willem de Mérode. In 1924 maakte hij voor de uitgave Ganymedes van De Mérode vijf houtsneden, waaronder Ganymedes als schenker der goden. De expressionistische houtsneden zijn met opzet wat primitief. Dijkstra maakte zijn houtsneden met een eenvoudig stalen schoenmakersmes.

In 1926 werd hij leraar bij een tekenvereniging van Groninger studenten. Door dat werk kreeg hij ruimte voor het vrije werk dat bestond uit schilderijen en enkele beeldhouwwerken. Ook maakte hij decorontwerpen bij geënsceneerde muziekuitvoeringen, georganiseerd door de componist Daniël Ruyneman. Zijn eerste artistieke voorbeeld was Vincent van Gogh. Hij schilderde beelden van het Groninger plattelands- en stadsleven en portretten van overige Ploeg-leden.

Vanaf 1930 koos Dijkstra een andere richting en stortte hij zich op de monumentale kunsten. Hij schiep een muurschildering in het stadhuis van Groningen en leerde van Duitse glasschilders de techniek van het brandschilderen. Zijn eerste grote monumentale opdracht van voor de Tweede Wereldoorlog was het vervaardigen van de ramen voor de aula van de Rijksuniversiteit. Hierin ook afgebeeld zijn twee vrouwelijke heldinnen, de feministe Aletta Jacobs en de verzetsvrouw Anda Kerkhoven.

Na de oorlog volgden glasopdrachten van Dordrecht (Grote Kerk), Coevorden en Utrecht (Geertekerk). In het buitenland (Manchester en Malmö) ontwierp hij mozaïeken en nam hij deel aan groepstentoonstellingen van De Ploeg in New York, Oldenburg en de Biënnale van Venetië.

 Zijn laatste levensjaren waren niet de gelukkigste. Na het overlijden van zijn vrouw Marie zwierf hij vaak rond door de straten. Zijn creativiteit had hem blijkbaar verlaten en zijn productie stokte. In zijn kunstkritieken in het Nieuwsblad van het Noorden werden zijn uithalen steeds feller, waardoor hij weinig vrienden overhield. Dijkstra overleed op 81-jarige leeftijd in zijn woonplaats Groningen.